Boarne: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Organisatie van de rampenbestrijding
In de Wet Rampen en Zware Ongevallen uit 1985 staat precies omschreven wanneer we over een ramp spreken: “Een ramp is een gebeurtenis waardoor een ernstige verstoring van de openbare veiligheid is ontstaan, waarbij het even en de gezondheid van vele personen, het milieu of grote materiële belangen en ernstige mate worden bedreigd of zij geschaad, en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten en organisaties van verschillende disciplines is vereist om de dreiging weg te nemen en de schadelijke gevolgen te beperken. “
De volgende actoren spelen een rol binnen de rampenbestrijding:
De burgemeester
De brandweer
De geneeskundige diensten (GHOR)
De politie
De gemeentelijke diensten
Andere diensten
Burgemeester
De burgemeester is verantwoordelijk voor het goed laten verlopen van de bestrijding (van de gevolgen) van de ramp. Dat kan hij of zij niet alleen. Samen met vertegenwoordigers van de drie hulpverleningsdiensten, de gemeentesecretaris, een vertegenwoordiging van de afdeling Voorlichting en vaak ook nog andere hoofden van gemeentelijke instellingen, vormt de burgemeester een rampenstaf. In dit team worden de belangrijke beslissingen genomen over hoe de bestrijding in zijn werk moet gaan. Dat wordt allemaal bijgehouden in een logboek.
Een echt grote gemeente zal voldoende capaciteit hebben om een ramp van beperkte omvang te kunnen bestrijden. In de praktijk beperkt de bestrijding zich echter bijna nooit tot die ene gemeente. Zelfs bij de Bijlmerramp, toen een vliegtuig op een flat neerstortte, maakte de gemeente Amsterdam gebruik van diensten uit de omgeving. Rampen blijven dus meestal niet beperkt tot het grondgebied van een gemeente. Om de gevolgen zo goed mogelijk het hoofd te bieden, gaat men opschalen. Dat betekent dat de rampenbestrijding in een grote verband wordt georganiseerd. Dat kan regionaal, provinciaal of zelfs nationaal zijn.
Als meer gemeenten, in regionaal, provinciaal of nationaal verband, zijn getroffen en/of meedoen aan de bestrijding, dan blijft elke burgemeester verantwoordelijk voor de rampenbestrijding in de eigen gemeente. De Commissaris van de Koningin kan op zijn of haar beurt aanwijzingen geven aan de burgemeesters over het beleid rond de bestrijding van de ramp.
De burgemeester is dus bestuurlijk verantwoordelijk. Hij kan door de gemeenteraad ter verantwoording worden geroepen over de manier waarop leiding is gegeven aan de bestrijding van de ramp. Natuurlijk is het erg belangrijk dat de gemeente goed is voorbereid op een ramp, dat de rampenbestrijdingsorganisatie voor elkaar is. Dat is een verantwoordelijikheid van het college van burgemeester & wethouders.
Brandweer
De brandweer is de spil in de rampenbestrijding. Zo heeft de brandweercommandant de operationele leiding bij het bestrijden van de ramp. Dat betekent dat alles wat op het rampterrein gebeurt, onder zijn leiding gaat. De commandant zit in het regionaal operationeel team (ROT). Het ROT vaardigt een liaison (verbindingsofficier) af naar de gemeentelijke rampenstaf. De liaison vertaalt de beslissingen die in de gemeentelijke rampenstaf worden genomen, in acties die men buiten uitvoert. De commandant coördineert verder de werkzaamheden van de hulpverleningsdiensten. Hij heeft dus het overzicht.
Op het rampterrein is de eerste taak van de brandweer het redden van mensen en dieren. Natuurlijk blussen de brandweermensen ook branden en ze verrichten metingen om na te gaan of er gevaarlijke stoffen zijn vrijgekomen. Daarvoor is een aantal brandweermensen speciaal opgeleid. Ze adviseren naar aanleiding van de uitslag of men verder kan gaan met redden of blussen of dat er eerst maatregelen moeten worden genomen om inademen of aanraking met die stoffen te voorkomen. De brandweer zorgt er verder voor dat het milieu zoveel mogelijk wordt beschermd en kan daartoe maatregelen nemen.
Gemeenten bundelen hun krachten als het gaat om een groot aantal brandweertaken: ze vormen samen een regionale brandweer. Zo wordt de aanschaf en het onderhoud van bijzonder materieel regionaal gedaan, maar ook het in stand houden van een alarmcentrale. Voor het bestrijden van een ramp zijn veel mensen nodig. Ook dat gebeurt in de praktijk op regionale schaal, soms door meerdere regio’s tegelijk. De regio’s stellen dan een of meer brandweercompagnieën in werking, die bestaan uit twee brandweerpelotons, een ondersteuningspeloton en veel zwaar materieel om te kunnen blussen en technische hulp te verlenen. Iedereen heeft een vaste taak in zo’n compagnie, zodat men precies weet wat van hem of haar wordt verwacht. De brandweerregio’s besteden veel tijd aan de voorbereiding op inzetten bij rampen en grote ongevallen.
Geneeskundige diensten
Gewonden van een ramp moeten natuurlijk zo snel mogelijk hulp krijgen. Hoe sneller de hulp, hoe beter de overlevingskansen. Daarom noemt men het eerste uur na een verwonding ook wel het ‘golden hour’. Het zijn de verpleegkundigen van de ambulances die meestal die eerste hulp verlenen en de slachtoffers zo stabiel proberen te krijgen dat ze naar het ziekenhuis kunnen worden vervoerd.
Ons land telt tien traumacentra. Ze zijn ondergebracht in de grote ziekenhuizen. Het dichtstbijzijnde team voor Leeuwarden bevindt zich in Groningen. Bij ernstig gewonde slachtoffers komt zo’n centrum in actie: men zet een mobiel medisch team (MMT) in dat bestaat uit een gespecialiseerde arts en een gespecialiseerde verpleegkundige. Op de plaats van het ongeval verleent dit team medische hulp, als aanvulling op het werk van de ambulanceverpleegkundige. Om zo’n team snel op de plek van het ongeluk of de ramp te krijgen, kan een helikopter worden ingezet. Ze worden soms ook gebruikt om de ernstig gewonde snel in het ziekenhuis te krijgen.
In de rampenbestrijding speelt de geneeskundige hulpverlening een belangrijke rol. Het spreekt vanzelf dat het werk dat de geneeskundige hulpverlening bij een ramp doet moet zijn afgestemd op dat van de brandweer en andersom. Dat is immers het meest efficiënt. Ook in de voorbereiding op inzetten bij rampen en grote ongevallen is het van belang als men elkaar kent en van elkaars kennen en kunnen op de hoogte is.
Politie
De politie zorgt er voor dat de brandweer en de ambulancediensten hun werk kunnen doen. Dat betekent dat politiemensen het terrein afzetten, zodat er geen nieuwsgierigen bij kunnen komen, dat er verkeersmaatregelen worden genomen en soms ook dat er een veiligheidszone wordt ingesteld rond een rampterrein. De politie maakt ook deel uit van het operationel team, waar de andere operationele diensten deel van uitmaken. In die staf wordt gezamenlijk het beleid doorvertaald naar de wijze waarop de ramp het best kan worden bestreden. Als er slachtoffers zo erg zijn verminkt, bij voorbeeld door een felle brand, dat ze niet goed te identificeren zijn, komt het Rampen Identificatie Team van de politie in actie. Dat is een team van deskundigen dat wordt samengesteld op het moment dat het nodig is. Het bestaat uit specialisten die gezamenlijk dit belangrijke werk doen. Het Identificatieteam maakt onderdeel uit van het Korps Landelijke Politie Diensten.
Gemeentelijke diensten
Het wordt wel eens vergeten, maar achter de schermen spelen verschillende gemeentelijke diensten een belangrijke rol bij vooral de bestrijding van de gevolgen van een ramp. Het gebeurt wel eens dat er straten of soms zelfs hele woonwijken moeten worden geëvacueerd. De opvang van deze mensen is een zaak van de gemeente. Zo zorgt men voor praktische opvang, zoals een tijdelijk dak boven het hoofd en eten, maar ook voor geestelijke opvang. Want het valt immers niet mee als je plotseling je huis uit moet.
Ook de registratie van niet gewonden, maar wel gedupeerden van een ramp, wordt door de gemeente uitgevoerd en men helpt vaak bij afhandeling van schade, waarvoor men niet is verzekerd.
Andere instellingen
Het hangt af van het soort ramp welke andere instellingen bij de bestrijding ervan zijn betrokken. Gaat het om wateroverlast, zoals de dijkdoorbraak in Wilnis of hoog water door overvloedige regen, dan spelen de waterschappen een rol. Is het een ramp voor onze kust, dan wordt de kustwacht er bij betrokken. Maar er zijn ook andere instellingen actief. Het Rode Kruis heeft een taak bij de opvang van gewonden in rampsituaties. Organisaties van reddingshonden kunnen worden ingeschakeld bij het zoeken naar slachtoffers onder puin en het Leger des Heils bewijst soms goede diensten door gedupeerden, maar ook de hulpverleners, te voorzien van broodjes en soep.
Printsje dit artikel
Ferstjoer dit artikel